Welkom in het nieuwe (academische) schooljaar. Sinds maandag zie ik steeds meer fresh meat dus het zal wel weer zo laat zijn. Sommige mensen hebben in de zomer lekker doorgewerkt, dus kunnen met frisse moed weer beginnen aan een nieuwe serie Scheikundejongens. Uw portie scheikunde, in hapklare brokken, elke maan-, woens- en vrijdag.
We beginnen rustig, met een quizje waarop ik werd geattendeerd door mijn favoriete wiskundige. De quiz stond NRC Handelsblad (21 augustus 2010) en antwoorden konden ingestuurd worden tot vorige week woensdag. Supersorry.
Ik had ze alle acht in een verdacht korte tijd (maar ik houd ook wel van een goeie woordgrap), dus ik daag jullie uit. Als je op de afbeelding klikt, wordt hij groter. Wil je hieronder antwoord geven en ben je geen klootzak? Zet dan even [spoiler]-tags om je antwoord.
De Scheikundejongens houden wel van goeie muziek. De Amsterdamse band Moss heeft een heerlijk (debuut!)album genaamd “Never Be Scared/Don’t Be A Hero”. Een van de leukere dingen aan deze band is dat ze helemaal niet zo Nederlands klinken. Niet dat dat iets slechts is, maar ze zijn zo goed dat ze voor een 3VOOR12AWARD genomineerd zijn.
In deze turbulente periode van zon, vakantie en veel chemisch onderzoek, laten we jullie graag meegenieten onze summer vibes. Een mooie live opname van hun nieuwe single, een nummer dat op ons op’t lijf is geschreven.
De Scheikundejongens hebben hun bachelorgraad gehaald in Utrecht. De Universiteit Utrecht (UU) is de grootste scheikundeopleiding in Nederland en heeft een prima en breed bachelorprogramma. Nu wil het geval dat de SJs ook aan voorlichting doen voor de UU. Op open dagen, voor vwo’ers die een middag op het lab komen en zo nog wat klusjes. Geweldig werk met veel lachen. Bijkomend voordeel van dit werk is dat we nog wel eens wat horen.
Het aantal vooraanmeldingen van dit jaar is historisch laag (43, -42% t.o.v. vorig jaar). Er hebben zich sinds jaren niet zo weinig middelbare scholieren aangemeld voor de opleiding scheikunde. Niet alleen in Utrecht, overal in Nederland gaat het een beetje rot. 2006 was een Utrechts topjaar (90 eerstejaars), maar sindsdien gaat het niet zo lekker meer.
Ik zou nu een lange verhandeling kunnen houden over hoe dat nou komt. Klassieke bètastudies hebben natuurlijk te lijden onder concurrentie van studies met hippere namen (Natuurwetenschap & Innovatiemanagement en Life Sciences and Technology). Natuurlijk hangen de tegenvallende aanmeldingen ook samen met de nieuwe opzet van het VWO. Er zijn ongeveer evenveel scholieren met een N&G-profiel en een N&T-profiel als voorheen, maar tegenwoordig kan niet iedere N&G-scholier zomaar scheikunde studeren. Natuurkunde en wiskunde B zijn geen verplicht onderdeel meer van het N&G-profiel, maar wel noodzakelijk voor een studie scheikunde. In reactie daarop vereist de UU dat een toekomstige student, natuurkunde en wiskunde B in zijn/haar pakket heeft (er wordt vanuit gegaan dat als je scheikunde wil studeren, dat je dat dan ook al volgde op de middelbare school). Hierdoor vallen wellicht een hoop scholieren buiten de boot.
Het doel van scheikunde-opleidingen is zoveel mogelijk mensen die geschikt zijn voor de studie, ervan te overtuigen die studie te gaan volgen. Wat de UU of andere universiteiten in deze tijden van cri[censuur] in gedachten hebben, dat weet ik niet, maar de Vrije Universiteit van Amsterdam vind blijkbaar dit een mooi moment voor zelfreflectie. Hoe maken we het onderwijs beter?
Wat is er zo speciaal aan deze tijd? Precies, wij leven in het digitale tijdperk. En welke leeftijdscategorie komt hier verreweg het meest mee in aanraking? Precies, jongeren. Dus als je ze ergens mee wil lokken, houd je ze iets voor dat ze mooi vinden. Een gratis iPad. Simpel he? Voorwaarde: maak je bachelor scheikunde af.
Nu hoor ik jullie al denken: “Je denkt toch niet dat die scholieren daarin trappen?” of “Zo’n apparaat is toch helemaal niet nuttig voor een studie scheikunde?” Dat eerste is natuurlijk niet waar. Ik hoop dat middelbare scholieren natuurlijk kijken naar het niveau van de opleiding zelf, maar als ik iets geleerd heb van al die jaren voorlichting, is het dat bijkomende zaken als huisvesting, persoonlijke ondersteuning en de (locatie van de) stad verschrikkelijk belangrijk. Het niveau van de verschillende scheikunde-opleidingen in Nederland is niet zo heel verschillend, dus dan gaan dit soort secundaire dingetjes wel snel zwaar meewegen.
Hoe nuttig is een iPad voor een scheikundestudent? Als het beeldscherm een beetje goed tegen ethanol en aceton zou kunnen, zou ik me kunnen voorstellen dat dit een prima vervanging (of in ieder geval aanvulling) is van een labjournaal. Een siliconenhoes beschermt prima tegen de meeste chemicaliën. Een tweede punt zijn de studieboeken. Ik zou willen dat ik mijn boeken digitaal aangeboden kreeg, zodat ik die niet meer mee hoefde te zeulen en altijd kon raadplegen. De iPad is veel lichter dan mijn lichtste studieboek en iBooks (het programma waarmee je boeken en PDF’jes kan lezen) werkt prima. Met iBooks kun je snel door pagina’s heen scrollen, highlights aanbrengen, notities maken (en bewerken) en bladwijzers toevoegen. En dan zijn er ook nog een aantal verschrikkelijk interessante apps.
Dus, lieve mensen van universiteiten, hoe gaan we dit aanpakken? Gaan we studies hippe Engelse namen geven (Molecular Science & Technology), gaan we de studie anders inrichten, komen we met goedkope lokkertjes of gaan we echt eens kijken wat de moderne techniek ons te bieden heeft? De Apple iPad is stiekem niet een heel duur lokkertje (iPad is € 500; voor de crappy laptop die de UU mij 4 jaar geleden aanbood, betaalde ik € 800) maar de mogelijkheden zijn verschrikkelijk gevarieerd. Neem twee of drie programmeurs in dienst die handig zijn met Objective C en laat wat masterstudenten Science Teacher Education eens serieus nadenken over een aantal goeie apps voor de iPad. Programma’s voor de iPod, iPhone en iPad kunnen trouwens prima in elkaar gezet worden met behulp van Apple’s iOS SDK. Enig idee op hoeveel vlakken je hier winst kan halen?
Mijn punt is dat er mogelijkheden genoeg zijn om de studie scheikunde te vernieuwen, maar ik krijg het gevoel dat mensen te lang blijven hangen bij oude ideeën. En probeer door de hele iPad-hype heen te prikken. Ik wil absoluut geen Apple-missionaris zijn, maar ervoor zorgen dat onderwijsmensen bezig blijven met het ontwikkelen van het onderwijs. En volgens mij is scheikunde nou weer typisch iets waarbij creativiteit het belangrijkst is.
Maar goed, totdat mijn ideeën hier een beetje opgepikt worden, kan ik jullie in ieder geval geruststellen: de Scheikundejongens-weblog doet het prima op de iPad.
Kijk hier op de site van de VU voor meer informatie over de iPad-regeling; kijk hier op een blog van de VU over het gebruik van een iPad in het onderwijs; lees hier op het forum van Tweakers.net over de chemische nadelen van een iPad in het scheikunde-onderwijs.
Ook dit jaar houden de Scheikundejongens een zomerstop. Dat betekent dat we tot woensdag 1 september geen enkele garanties meer geven op uw wekelijkse hoeveelheid ontspannen chemie. We wensen jullie allemaal een zalige zomer toe met veel standaardomstandigheden (25 ºC, 1 atm) en een niet al te hoge partiële waterdampdruk. Lijkt mij lekker.
Maar jullie hoeven ons niet helemaal te missen in de zomer. We hebben een opdracht voor jullie. Wie maakt de leukste promo-poster voor de SJs? Ga los met Photoshop, Illustrator, InDesign, Paint, Skitch of wat je maar wilt. Gebruik, als je wil, de posters die al op de Promo-pagina staan. Resultaten van jullie creativiteit kunnen jullie insturen met het contactformulier. Enige eis is dat jullie resultaat niet groter is dan 5 MB.
Natuurlijk hebben we misschien wel een leuke prijs. Een blokje cadmium ofzo. Of wat koningswater. Bij wijze van goedbedoelde aanmoediging zal ik jullie mijn aller eerste Photoshop ervaring delen. Enjoy.
Dat drank en scheikunde goed samengaan, wist de grondlegger van het Periodiek Systeem der Elementen, Dmitri Mendeleev, ons al te vertellen — alhoewel alcohol drinken op het lab natuurlijk uit den boze is. Toch is drank op het lab wel nuttig, want je blijkt er de meest prachtige plaatjes mee te kunnen maken. En daar hebben de onderzoekers achter BevShots hun werk van gemaakt. Hieronder zie je een voorbeeld van een van hun kunstwerken.
Hoe komt BevShots tot deze prachtige, bijna psychedelische plaatjes? Door veel te experimenteren met drank, natuurlijk. Om te beginnen nemen ze een voorwerpglaasje met daarop een beetje van hun favoriete drankje — bij het plaatje hierboven is dat stout. Dat laten ze vervolgens rustig drogen, oftewel het water en de ethanol verdampen. Hierbij ontstaan kristalletjes van verscheidene stoffen in de drank. Ik gok dat hierbij vooral koolhydraten belangrijk zijn.
Het voorwerpglaasje met het opgedroogde drankje wordt vervolgens bekeken — waarschijnlijk onder een polarisatiemicroscoop — maar hier blijkt BevShots niet al te veel over kwijt te willen. Dat is natuurlijk het geheim van de smid. Het geheim van polarisatiemicroscopie is dat, wanneer een materiaal in verschillende richtingen een verschillende brekingsindex heeft (dubbelbreking), het oplicht. Vaak ontstaan hierbij als gevolg van interferentie, ook nog allerlei kleuren. Als je een zonnebril hebt met polariserende glazen, heb je vast wel eens bij spiegelende autoruiten de kleuren van de regenboog gezien. Dit is hetzelfde effect. Materialen met een gelijke brekingsindex in alle richtingen lichten niet op onder een polarisatiemicroscoop. Polarisatiemicroscopie wordt overigens veel gebruikt voor het bestuderen van mineralen en vloeibare kristallen.
Hieronder zie je nog een aantal van de kunstwerken van BevShots. Klik voor een grotere afbeelding.
De kunstwerken van BevShots zijn te bestellen op hun site in allerlei formaten. Het is dat ik nog lang niet jarig ben, want anders had ik het wel geweten. Voor op je lijstje dus. Proost!
Wereldverbeteraars verenigt u, want ook dit jaar houdt Imagine een wedstrijd voor middelbare scholieren. Vorig jaar schreven we er ook iets over. Die wedstrijd werd toen gewonnen door de Biozak. Een idee om in Guatemala houtkap te reduceren en de levensomstandigheden te verbeteren, door met een vergister gas uit afval te winnen. Met biochemie redt je de wereld.
Dit jaar is er weer een wedstrijd. Zit je op de middelbare school, doe je een NG of NT profiel en begin je vanaf september aan je profielwerkstuk? Imagine heeft een aantal projectvoorstellen waaraan je mee kan doen in groepjes van 2–5 scholieren. Die projecten hebben stuk voor stuk te maken met hoe je Life Science & Technology gebruikt om de bevolking van een ontwikkelingsland te helpen. Zo kun je denken aan brandstof maken voor auto’s met behulp van algen, of nieuwe geneesmiddelen halen uit planten. Je kunt overigens ook deelnemen zonder dat je het businessplan op school als profielwerkstuk inlevert.
Om de benodigde informatie te verzamelen, ga je met een wetenschapper het lab in om proefjes te doen. In de loop van februari moet je profielwerkstuk af zijn. Een jury selecteert op basis van de profielwerkstukken de finalisten. Tijdens de finale presenteer je je plan aan een expertjury, begeleid door een promotiefilmpje. Het groepje met de beste presentatie en het beste verslag wint Imagine en mag op bezoek in het land waar hun project wordt uitgevoerd.
Als scholier vind je hier meer informatie; als docent hier.
Maar wacht, er is meer. Ben je vakspecialist en lijkt dit je leuk? Stichting Imagine Life Sciences zoekt ook nog wetenschappers die hen kunnen steunen en enthousiasme voor hun vak willen uitdragen door middel van het indienen van een projectvoorstel. Als wetenschapper houd je o.a. een practicum voor de leerlingen, waarin ze kennis maken met de in het projectplan voorgestelde technologie. Meer informatie lees je hier.
Ik ben er van overtuigd dat alle soorten wetenschap begrijpelijk uitgelegd kunnen worden. Natuurlijk kan dit ten koste gaan van details omdat die de uitleg alleen maar moeilijker maken. De Scheikundejongens proberen begrijpelijk én netjes te blijven.
Hier een korte en krachtige uitleg over hoe de International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER) werkt. Kosten noch inspiratie zijn gespaard gebleven om de lezer een inzicht te geven waar hij de rest van de met zon overgoten dag nog lang over kan napraten. Met geveinsde trots presenteren wij u: Een Wetenschapsmachine.
Afgelopen donderdag zag ik op televisie een aflevering van Nova over een experimenteel vaccin tegen nicotine. Het geneesmiddel, dat NicVAX heet, heeft als doel om te voorkomen dat nicotine in de hersenen komt en daar de gebruikelijke kick geeft. Het idee is dat, als nicotine geen kick meer geeft, het voor een roker vanzelf niet meer interessant wordt om door te roken.
Ik verbaasde mij een beetje: een vaccin tegen nicotine? Wat moet dat betekenen? Is die naam pure marketing, of zit hier echt iets achter?
Het blijkt dat het vaccin het immuunsysteem poogt aan te zetten tot het maken van antilichamen tegen nicotine. Normaal gebeurt dit niet, omdat nicotine daarvoor een te klein molecuul is. Door nu een sterk op nicotine lijkend molecuul aan een stukje eiwit te zetten, gaat het immuunsysteem wél antilichamen maken. Deze antilichamen binden niet alleen aan het vaccin, maar blijkbaar ook aan gewoon nicotine.
Het gevormde complex van antilichaam en nicotine is te groot om de bloed-hersenbarrière te passeren. Het nicotine komt dus niet in de hersenen en de roker krijgt geen kick. Waar de nicotine vandaan komt, maakt dus ook niet uit: sigaretten, nicotinekauwgom of nicotinepleisters zijn allemaal even zinloos.
Interessant aan deze aanpak is dat, wanneer een persoon eenmaal gevaccineerd is, hij of zij geen medicatie meer hoeft te nemen, maar toch ‘beschermd’ blijft: het immuunsysteem produceert in feite het medicijn. De kans dat iemand terugvalt omdat hij of zij geen medicatie meer neemt, lijkt kleiner. Aan de andere kant wordt vaak gezegd dat het probleem van stoppen met roken voornamelijk het veranderen van je gewoontes is, en daar helpt dit vaccin natuurlijk niet bij.
Het vaccin is, zoals eerder gezegd, nog experimenteel, maar wordt al wel getest op mensen. Hou je van experimenteren? Het Maastricht Universitair Medisch Centrum en het Slotervaart ziekenhuis in Amsterdam zoeken nog proefpersonen.
Bekijk de aflevering op hieronder of ga naar Uitzendingemist.nl. Het item over NicVAX begint op 27:00.
Ruim een jaar geleden schreef ik mijn derde bericht op de Scheikundejongens over het toneelstuk Kopenhagen. Een goeie vriend nodigde me uit om daarheen te gaan met de woorden: “De toegangsprijs staat vast, de inhoud is daarmee volledig ongedefinieerd. Zin om mee te gaan?”. Vijftien maanden later (een paar dagen geleden) kreeg ik een mailtje van het Nationaal Toneel:
Beste Scheikundejongens (& meisjes!),
Van 31 aug t/m 18 sept 2010 spelen wij de succesvolle voorstelling Kopenhagen nogmaals. Deze is dan exclusief te zien in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Op jullie website is al eerder een zeer positieve recensie verschenen. Kunnen jullie de herneming van Kopenhagen onder de aandacht brengen?
Jongeren onder de 26 kunnen voor 11 euro naar de voorstelling!
Ik hoor heel graag wat de mogelijkheden zijn.
Groet,
Dieke
het Nationale Toneel
Zeker een aanrader. Ik herinner me nog dat het goed bezocht werd en dat ik enorm heb gelachen om de verborgen grappen. Wat ik me ook goed kon herinneren, is dat alle cultuurjuppen die om me heen zaten niet begrepen waar ik zo hard om lachte.
Ik zag Kopenhagen in een “intieme” zaal van de Utrechtse Stadsschouwburg, maar deze keer speelt het stuk alleen in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. De voorstelling wordt gespeeld vanaf 31 augustus tot 18 september 2010, dus als de zomervakantie net voorbij is. Kaarten bestellen kan hier. Ik wil er zeker nog eens naartoe, dus ik nodig iedereen van harte uit om mee te gaan. Wanneer gaan we?
NB. Een uitgebreide beschrijving van de inhoud van het toneelstuk lees je hier.
De afgelopen twee dagen moeten voor veel eindexamenleerlingen heel spannend zijn geweest: de eindexamenuitslagen werden bekendgemaakt. Woensdag hoorden de vmbo’ers of zij geslaagd waren en gister was het de beurt aan de leerlingen van het havo en vwo. Bij dezen willen de Scheikundejongens alle geslaagden van harte feliciteren!
Laten we even terugblikken op het eindexamen scheikunde. Ik schreef al dat ik het een examen van hoog niveau vond dat bovendien vrij lang was. De scholieren vonden dit blijkbaar ook en hebben maar liefst 5451 klachten ingediend. Ook de zogeheten N-term (zie ook wikipedia) laat dit te zien. De N-term is een normeringsfactor tussen de 0 en 2 die gebruikt wordt bij het berekenen van de cijfers. Een hogere N-term betekent dat je voor hetzelfde aantal punten een hoger cijfer krijgt. Voor scheikunde bedroeg de N-term dit jaar 1,6, een stuk hoger dan de afgelopen jaren (in 2006–2009 voor scheikunde-1,2 gemiddeld 0,9). Een moeilijk examen dus.
Er zijn echter nog méér mensen die een felicitatie verdienen. Van 3 tot en met 10 juni vond namelijk de 31e Nationale Scheikundeolympiade plaats. De twintig beste scholieren uit de voorrondes streden om deelname aan de Internationale Scheikundeolympiade en natuurlijk om de eerste plaats.
De beste vier scholieren mogen Nederland gaan vertegenwoordigen bij de Internationale Scheikundeolympiade, die dit jaar in Tokyo (Japan) plaatsvindt van 19 t/m 28 juli. De eerste vier plaatsen zijn voor:
Alex Blokhuis (Pleincollege van Maerlant, Eindhoven)
Istvan Kleijn (Emelwerda College, Emmeloord)
Anatoliy Babic (Stedelijk Lyceum Zuid, Enschede)
Manuel van Rijn (RSG Tromp Meesters, Steenwijk)
Allemaal van harte gefeliciteerd en veel plezier in Tokyo! Kun je niet genoeg krijgen van al die moeilijke vragen? Bekijk dan de opgaven van de voorronde van de Scheikundeolympiade.
Aldo | 1 sep 10 | Tags: 
Laatste reacties